حکم اسیر از دیدگاه اسلام

حکم اسیر از دیدگاه اسلام

ماهر افغان

 

اختلاف علماء و مذاهب اربعه :

اقوال علماء در مورد اسراء مختلف اند، بعضی علماء مانند امام مجاهد و حسن (رحمهما الله) میگویند که کشتن اسیر جواز ندارد، و محمد بن التمیمی میگوید که اجماع صحابه نیز همین بود  (المغنی ۱۰/۴۰۵).

فقهای هر چهار مذهبِ اهل سنت و الجماعت می گویند امام اختیار دارد که قتل می کند، بندی می کند، غلام می‌گرداند و یا رها می سازد.

البته احناف از آزاد کردن رایگان و بلا عوض منع می کنند، شوافع و حنابله جایز می دانند، و از امام مالک جواز و عدم جواز هر دو قول نقل شده است (آداب و احکام جهاد ص ۵۳).

شوافع، حنابله و مالکیان گرفتن مال در بدل اسیر را جایز می دانند، ولی امام ابوحنیفه (رح) ناجایز می گوید،

امام شافعی (رح) می فرماید که در بدل مالِ بسیار، آزاد کرده می تواند.

امام احمد (رح) می فرماید که اگر مسلمانان به مال ضرورت دارند گرفته می توانند.

امام ابوحنیفه (رح) قول ابوبکر صدیق رضی الله عنه را دلیل می گیرد که فرموده بود : در بدل اسیران فدیه نگیرید، اگر که یک شهر طلا هم بدهند،

سنت رسول الله (صلی الله علیه وسلم) در قبال اسیر :

اما از سنت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و سلم) هر یکی از گزینه های رهای بلا عوض، گرفتن مال، تبادله و قتل اسیران ثابت است.

درباره رهای بلا عوض در صحیح مسلم از  حضرت انس (رض) روایت شده است که یکبار هشتاد نفر از مشرکان مکه در وقت صبح از کوه تنعیم بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه وسلم) هجوم آوردند، نبی اکرم (صلی الله علیه وسلم) همه شان را بعد از اسارت بدون هیچ نوع معامله ای مفت و رایگان آزاد کرد،

و همچنان از جبیر بن مطعم رض روایت است که نبی اکرم صلی الله علیه وسلم دربارهء اسرای بدر فرمود ؛ اگر مطعم بن عدی زنده می بود و در باره این اسیران به من می گفت که بدون عوض رها کن، من رها می کردم.نیل الاوطار۸/۱۰۴.

و در صحیحین این نیز آمده که رسول الله (صلی الله علیه وسلم) یکتن از قبیله بنی حنیفه را به نام ثمامه بن اثال که بزرگ قومی نیز بود رایگان آزاد کرد.

دربارهء گرفتن مال و یا فدیه، حدیث ابن عباس (رضی الله عنهما) موجود است که پیامبر (صلی الله علیه وسلم) در روز بدر فدیهء اسرا را ۴۰۰ درهم تعین کرد،

ابوداود، نیل الاوطار ۸/۱۴۶

درباره تبادلهء اسرا در صحیح مسلم آمده است که پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم یکتن از قبیله بنی عقیل را در بدل دوتن از مسلمانان تبادله کرد، نیل الاوطار ۸/۱۴۶ المغنی ۱۰/۴۱۰ .

و این هم واضح است که پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم ۶۰۰ الی ۷۰۰ تن از قبیله بنی قریظه را قتل کرد، و در غزوهء بدر نضر بن حارث و عقبه بن ابی معیط را قتل کرد، این دلیل واضح بر جواز قتل اسیران می باشد.المغنی ۷/۱۰۴.

این بود دلایل نقلی  در مورد گزینه های چهارگانه یعنی رهای بدون عوض، رهایی به فدیه، تبادله و قتل اسیران، حالا می آییم به حاصل بحث.

رای راجح و بهتر دربارهء اسیر :

در این شکی نیست که رای راجح و بهتر درباره اسراء رای جمهور علماء است، و آن اینست که امام و امیر مجاهدین اختیار دارد در هر گزینه ای که مصلحت و فایدهء مسلمانان باشد همان گزینه را انتخاب بکند.

پایهء دلایل این رای بسیار قوی و محکم است، امام و امیر مجاهدین دربارهء مصلحت در مورد بندیان و اسراء از همه بهتر می داند.

و در شرح کبیر ۱۰/۴۰۷ این هم آمده است : اگر در بین اسیران شخص بسیار قوی و مهمی بوده باشد که به مسلمانان بسیار ضرر رسانیده باشد، مناسب است که کشته شود، اگر کمزور بود و مال زیادی داشت در بدل مال آزاد کرده شود،  اگر کسی بود که امید ایمان آوردن از او می رفت، دارای رای نیک بوده و به خلاصی اش راه خلاصی به مسلمانان مساعد می شد رایگان آزاد شود، و بعضی اسیران خوب خدمت کرده می توانند و از آن ها کار گرفته می شود، آن هاغلام گردانیده شوند، امام به این مطالب خوب می فهمد، بناءً رای و صلاحیت‌ به امام و امیر مجاهدین سپرده شده است، امام مصلحت و وضعیت را دیده تصمیم اتخاذ کرده می تواند.

این جواب اعتراض‌های است که چند روز پیش مخالفان امارت اسلامی بالای طالبان داشتند که چرا عساکر رژیم را مفت و رایگان آزاد کردند، خدا کند معترضان بی علمی شان را در نظر گرفته به ناروا بودن رهایی اسراء بدون عوض حکم نکنند.

Related posts